Zaman Sadece Bir An

Yapay Zekâ ve Manevî Müzik Arayışı

Son dönemde yapay zekâ imkânlarıyla ilahi, türkü ve şarkı türlerinde müzik üretimi yapılıyor; bu çalışmalar sosyal medyada ve maneviyatmuzikleri.com çatısı altında paylaşılmak üzere bir araya getiriliyor. Ancak amaç, popüler müzik üretmek, piyasa ilahileri yapmak ya da nostaljik taklitler sunmak değildir. Hedeflenen şey; sözü, mânâyı ve sesi yeniden kalbe ve ibadet alanına yaklaştıran farklı bir müzik dilidir.

Günümüzde müzik, çoğu zaman içerik bakımından zayıf, fazla gürültülü, dramatik ve sloganvari bir yapıya sıkışmıştır. Oysa geleneksel musikimiz, insanın kalbine tesir eden derin bir irfan yükü taşımaktaydı. Bugün terk edilen esas değerler; sükûnet, tefekkür ettirme gücü ve insanı iç muhasebeye davet eden etkidir. İnsanlar bağıran seslerden, iddialardan ve yüzeysellikten yorulmuş durumdadır. Bu nedenle sahih güfteyi ve sağlam besteyi, yeni bir imkân ve dille yeniden sunmak ortak bir ihtiyaca karşılık gelmektedir.

Gürültü Değil Sükût, Piyasa Değil Mânâ

Üretilen müzik kimseyi korkutmaz, hizaya sokmaz ya da parmak sallamaz. Sadece insanı durmaya, dinlemeye ve nefes almaya çağırır. Amaç; yüreği bulutlandırıp manevî bir yağmura hazırlamaktır. Bu sebeple Erzurum merkezli mutasavvıf ve halk şairleri başta olmak üzere; şiiri slogan olmayan, hâl ve irfan taşıyan isimler özellikle tercih edilmektedir. İbrahim Hakkı Hazretleri’nden Alvarlı Efe’ye, Sümmanî’den Emrah’a uzanan bu çizgi; itirazı olan ama isyan etmeyen bir edebî damarı temsil eder.

Bu metinler müzikle birleştiğinde, ortaya yalnızca bir dinleti değil; bir tefekkür ve iç derinlik alanı çıkmaktadır. Yapay zekâ burada bir araçtır; asıl belirleyici olan güftenin vicdanî bir hissi uyandırması ve çalışmanın ticari bir hedef taşımamasıdır. Manevî müzik anlayışı, bir piyasa faaliyeti değil; bir ihtiyaca cevap ve bir öncelik hatırlatmasıdır.

İbrahim Hakkı Hazretleri’ne Göre Musiki

İbrahim Hakkı Hazretleri, Marifetnâme’de musikiyi hikmete dair bir ilim olarak tanımlar. Musiki; insanın gönlünü dolduran, iç dünyasını harekete geçiren ve ruh terbiyesini besleyen bir kaynaktır. Makamlar, usuller, nağmeler ve icra biçimleri hikmetle yüklüdür. Nağme, ruhani bir mantık taşır; verdiği haz vicdanla hissedilir. İnsan nefesi nasıl hayat vericiyse, musikî de gönül alıcıdır.

Musiki, insana taze bir hayat sunar; kuşların ve bülbülün nağmeleri gibi, insanın ruhunda canlılık ve dirilik meydana getirir. Hakikatle dinleyen için zaman boşa gitmez; gönül gözü açık olanlar bu ilahî zevke erişir.

Netice

Yapay zekâ yeni bir çağın kapısını aralamıştır. Ancak bugün müzik üreten sistemlerin büyük ölçüde Batı merkezli bir dili öncelemesi, Doğu’nun makam ve söz dünyasının yeterince yansıtılamamasına yol açmaktadır. Bu eksiklik, millî yazılımlar ve bilinçli yönlendirmelerle giderilebilir. Müzik öncelikle millîdir; fakat bu, evrensel bir niteliğe ulaşmaya engel değildir. Doğu’nun mânâsı ile Batı’nın enstrümanları buluştuğunda sahici ve kalıcı bir müzik dili ortaya çıkabilir.

Sonuç olarak; yapay zekânın imkânlarıyla müzik üretelim, fakat bizim musikimizi gürültü değil sükût, gösteri değil hâl, piyasa değil mânâ üzerine inşa edelim.